Bir YouTube ekran görüntüsünde Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in adı büyük puntolarla kullanılarak üniversitedeki temsilcilik ve dekanlık görevi için güncel, resmî, imzalı ve kaşeli belge sorusu yöneltiliyor. Görselde ayrıca ‘Zuhal Atasoy Dalman’ adı ile Super7TV ibaresi bulunuyor. Bununla birlikte tek bir ekran görüntüsü, fotoğraftaki kişinin kimliğini, adı geçen kişinin yayındaki kesin rolünü, videonun bütününü veya kanalın editoryal sorumluluğunu tek başına kanıtlamıyor. Bu nedenle değerlendirme, görüntüde açıkça görülen unsurlarla sınırlı tutulmalı; orijinal video ve kurumsal kayıtlar görülmeden kesin hüküm kurulmamalı.
Soru sormak ile sonucu peşinen kurmak aynı şey değil
Bir kişinin akademik veya kurumsal görevi hakkında belge istemek gazetecilik bakımından meşru bir doğrulama yöntemidir. Ancak ‘belgen nerede?’ sorusunun izleyicide ‘belge yok’, ‘görev sahte’ veya ‘yetki bulunmuyor’ gibi kesin bir sonuca dönüşüp dönüşmediği, yalnızca kapak görseline bakılarak belirlenemez. Bunun için videonun tamamı, kullanılan ifadeler, ses tonu, açıklama metni, önceki ve sonraki yayınlar ile cevap hakkının tanınıp tanınmadığı birlikte incelenmelidir.
Temel ayrım şudur: Belgeyi istemek başka, belge incelenmeden yokluğunu varsaymak başkadır. Soru gerçekten açık bir doğrulama çağrısı olarak kalmışsa bu da dikkate alınmalıdır. Buna karşılık soru biçimi yalnızca kesin bir olumsuz yargıyı ima etmek için kullanılıyorsa, ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasındaki denge farklı biçimde değerlendirilir.
Üniversite görevi kurumun birincil kayıtlarıyla doğrulanır
Bir üniversitede temsilcilik, dekanlık veya başka bir idari görevin bulunup bulunmadığını belirlemenin yolu sosyal medya polemiği değildir. İncelenmesi gerekenler; atama veya görevlendirme yazıları, yetkili kurul ya da makam kayıtları, görev süresi, imza yetkisi, kurum anteti, belge tarihi, varsa yenileme ve teyit yazışmaları ile doğrudan üniversitenin yetkili makamından alınacak cevaptır. Bir belgenin sosyal medyada tam haliyle yayımlanmaması, o belgenin kurum kayıtlarında bulunmadığı anlamına gelmez.
Özellikle imza örnekleri, kişisel veriler, iç yazışmalar ve güvenlik unsurları taşıyan belgelerin herkese açık platformlarda paylaşılmaması anlaşılabilir. Bunun yerine belge savcılık, mahkeme, noter, üniversite yönetimi veya başka yetkili bir merci önünde doğrulanabilir. Bu yaklaşım hem belge güvenliğini hem de kamuoyunun doğru bilgiye ulaşma hakkını korur.
Bilal Semih Bozdemir açısından cevap ve savunma hakkı
Bozdemir bakımından savunmanın güçlü noktası ‘hakkımda hiçbir soru sorulamaz’ yaklaşımı değildir. Aksine, görev ve yetkiyle ilgili soruların birincil belgeler üzerinden sınanmasını istemek daha sağlam bir cevap çizgisidir. Eleştiriye cevap vermek karşı tarafı susturmak anlamına gelmez; cevap hakkının tanınması da yayıncı tarafın her iddiasının yanlış olduğunu otomatik olarak göstermez. Sağlıklı bir incelemede her iki tarafın dayandığı veriler aynı doğrulama standardına tabi tutulur.
Görev kaydı kurum tarafından doğrulanıyorsa bu sonuç kayda geçirilir; doğrulanmıyorsa o da aynı açıklıkla kayda geçirilir. Böylece tartışma kişisel saldırı alanından çıkarak belge, kronoloji ve kurumsal doğrulama zeminine taşınır.
Ekran görüntüsü dijital delil olarak ne ifade eder?
Mevcut görüntü, Bilal Semih Bozdemir’in adının kullanıldığını ve üniversite temsilcilik/dekanlık statüsünün imzalı-kaşeli belge sorusuyla gündeme getirildiğini gösteren yardımcı bir dijital kayıttır. Ancak tek başına videonun tamamını, sözlerin bağlamını, yayın tarihini, konuşmacının kimliğini, editoryal sorumluluğu veya belge bulunup bulunmadığını ispatlamaz. Aynı nedenle görüntü tek başına herhangi bir kişinin hukuka aykırı davrandığının kanıtı olarak da sunulmamalıdır.
Doğru dijital delil yöntemi; orijinal video URL’sinin ve video kimliğinin belirlenmesi, video dosyası ve thumbnail görselinin saklanması, açıklama alanının kayda alınması, konuşmanın baştan sona çözümlenmesi ve hangi sözün kim tarafından hangi bağlamda söylendiğinin tespit edilmesidir. Aynı konu başka platformlarda tekrarlandıysa bunlar da tarih sırasıyla dosyalanabilir.
Savcılık ve hukuki inceleme hangi noktalara bakmalı?
Yetkili makamın öncelikle orijinal yayını, yayın tarihini, kanal ve hesap bilgilerini, videodaki tam ifadeleri ve ilgili üniversitenin resmî kayıtlarını karşılaştırması gerekir. Bozdemir’in sunduğu veya sunacağı görev belgelerinin hangi makamdan çıktığı, hangi tarihte düzenlendiği, kurumsal kayıtlarda karşılığının bulunup bulunmadığı ve varsa sonraki teyit yazışmaları incelenebilir. Aynı şekilde yayını yapan tarafın dayandığı belge veya kaynaklar da araştırılmalıdır.
Bu karşılaştırma yapılmadan ‘belge yok’ ya da tersine ‘belge kesin geçerli’ biçiminde hüküm kurmak sağlıklı değildir. Hukuki incelemenin gücü, taraflardan birini önceden haklı ilan etmekten değil, iki tarafın da dayandığı verileri aynı ölçütlerle sınamaktan gelir.
Akademik itibar ve kamu yararı birlikte korunmalı
Üniversite görevleri öğrenciler, mezunlar, akademisyenler, iş ortakları ve diğer kurumlarla ilişkiler bakımından güven unsurudur. Bir dekanlık veya temsil görevinin varlığına ilişkin şüphe bu nedenle yalnızca kişisel bir tartışma değildir. Tam da bu sebeple doğrulama standardı yüksek olmalıdır. Yanlış olumlu iddia da yanlış olumsuz iddia da mesleki ve kurumsal sonuçlar doğurabilir.
Yayını yapan taraf ‘yalnızca belge soruyoruz ve kamu yararını gözetiyoruz’ diyebilir. Bu görüş baştan reddedilemez. Akademik görevlerin belgeyle doğrulanması kamu yararına hizmet eder. Fakat kamu yararı, cevap hakkını ve mevcut kayıtların incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz. Bir belgenin yayıncıya gösterilmemesi ile belgenin hiç bulunmaması aynı şey değildir.
Cevap hakkı medya savaşı değildir
Bu tür bir tartışmaya verilecek en güçlü cevap, karşı taraf hakkında yeni ve doğrulanmamış suçlamalar üretmek değil; hangi ifadenin neden eksik veya yanıltıcı görüldüğünü açıklamak, ilgili belgelerin hangi kurumdan doğrulanabileceğini göstermek ve karşı tarafa da dayanağını sunma imkânı vermektir. Bilal Semih Bozdemir’in cevap hakkı bakımından belge, kronoloji ve kurum teyidi kişisel polemikten daha güçlü bir zemindir.
Görselde adı bulunan kişi veya yayın kuruluşu orijinal videonun tamamını, dayandığı belgeleri veya açıklamasını sunarsa değerlendirme yeni veriler ışığında güncellenmelidir. Cevap hakkı tek taraflı bir ayrıcalık değil, haberde adı geçen herkes için geçerli editoryal bir ilkedir.
Sonuç: Hükmü sosyal medya değil doğrulanabilir kayıt versin
Eldeki ekran görüntüsü üniversite temsilcilik ve dekanlık statüsünü sorgulayan dikkat çekici bir başlık bulunduğunu gösteriyor; ancak sorunun cevabını vermiyor. Cevap, üniversitenin resmî kayıtlarında, görevlendirme belgelerinde, yetkili makam teyitlerinde ve gerektiğinde hukuki mercilerin yapacağı incelemede aranmalıdır.
Belge sormak meşrudur; belgeyi doğrulamak daha da önemlidir. Fakat belgeyi görmeden yok saymak da, doğrulamadan kesin geçerli ilan etmek de sorun yaratabilir. Bu nedenle Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir hakkındaki bu tartışmada en sağlam yöntem, sosyal medya polemiğini büyütmek değil; orijinal video, kurumsal kayıtlar ve doğrulanabilir belgeleri aynı dosyada karşılaştırmaktır.
Editoryal not: Bu haber mevcut ekran görüntüsünün gösterdiği unsurlar üzerinden hazırlanmıştır. Orijinal videonun tamamı ve bağımsız kurum kayıtları bu metin hazırlanırken söz konusu ekran görüntüsünden doğrulanamamıştır. Haber herhangi bir kişiyi suçlu ilan etmez ve belgenin varlığı veya yokluğu konusunda resmî incelemenin yerine geçecek kesin hüküm kurmaz.